Filmski život stare Semberije

Filmski život stare Semberije

Bijeljinci i Semberci među prvima u Evropi vidjeli su izum braće Limijer – „žive slike“, odnosno filmske predstave.

Prva bioskopska predstava vezana je za ime Mladena Grujića, koji je u ljeto 1898. godine kupio u Beču aparat zvani „čarobna lampa“, neku vrstu bioskopskog projektora, koji je okretanjem ručice u zamračenoj prostoriji na zidu projektovao pokretne slike.

Filmske predstave Grujić je prikazivao u prostoriji Dobrovoljnog vatrogasnog društva. Slike su projektovane na zid, a gledaoci su sjedili na daskama koje su postavljane na burad. Bila je to senzacija nad senzacijama, pa je filmove-predstave morao prikazivati po nekoliko puta na dan.

Istoveremeno, Semberijom se pronio glas o čudu neviđenom – o živim slikama koje kroz srebrnu svjetlost, kroz malu rupicu, izlaze iz neke aparature, pa se onda šire na bijelom čaršavu. Pričalo se da su ljudi, kao da su živi, šetali po zidu, da puše cigarete, da idu vozovi i da lete aeroplani, te da se javljaju mnoga, do tada neviđena čudesa. Ali čim se u sali upali svijetlo odmah nestane svega toga, pa ih “majstor“ strpa u neveliku kutiju, ne veću od običnog vojničkog kofera.

Prva prava filmska predstava u Bijeljini prikazana je u ljeto 1909. godine, jer je mašinbravar Hajnrih Bratjvizer otvorio prvi bioskop u drvenoj magazi, koja se nalazila u današnjoj Ulici vojvode Stepe Stepanovića, u blizini Osnovne škole „Vuk Karadžić“. Od tada filmske predstave u Bijeljini i Semberiji prestale su biti vašarska atrakcija.

U proljeće 1919. godine u Bijeljini je otvoren moderni bioskop u Staroj čaršiji, nazvan „Edison“, na današnjem velikom gradskom Trgu kralja Petra prvog. Zgrada je srušena 1968. godine kada je uređen taj dio Bijeljine. Semberci su se brzo navikli na bioskop, a poslije Drugog svjetskog rata, prikazivanje filmova organizovano je i po selima. Prikazivani su, uglavnom, domaći filmovi: „Slavica“, „Barba Žvane“, „Živjeće ovaj narod“, „Uzavreli grad“, „Krvava bajka“, „Ne okreći se, sine“, „Ešalon doktora M“ i ostali.

Prije glavne predstave prikazivane su filmske novosti, takozvani „žurnali“, o najvažnijim državnim, ekonomskim, političkim i društvenim događajima u zemlji, ali i o partijskim i državničkim aktivnostima tadašnjeg predsjednika Jugoslavije Jospipa Broza – Tita.

U selima rijetko su prikazivani strani filmovi, jer su oni bili rezervisani za Gradski bioskop „Radnik“: „Bal na vodi“, „Kazablanka“, „Prohujalo s vihorom“, a onda su „dojahali“ i kauboji i indijanci Džon Vejn, Pjer Bris, DŽems Stjuart, Gari Kuper, Bert Lankaster, Li Marvin… Melodija iz filma „Moja draga Klementina“ rado je zviždukana bijeljinskim korzoom.

U sjećanju Semberaca ostao je i Nemanja Marić, kinooperater nekadašnjeg „Narodnog univerziteta“, koji je uveče u sela donosio radost – prikazivao je čarobne žive slike koje su se, na bijelom platnu, ređale pomoću srebrne svjetlosti. To su bile slike filmova „Kozara“, „Prekobrojna“, „Kota 905“, „Prozvan je peti tri“, „Saša“, „Krvavi put“, „Vjetar je stao u zoru“, „Orlovi rano lete“…

Semberci su bili i akteri u stvaranju filmova. Prvi je počeo legendarni filmofil Hari DŽekson, simpatični Bijeljinac, koji je snimao kaubojske filmove, a kasnije učestvovao i u filmu „Miris poljskog cvijeća“ Srđana Karanovića.

Hari je rođen 1944. godine kao Aljuš Musli. U Bijeljinu je sa ocem i tri brata došao 1952. godine i izučio je fotografski zanat. Ubrzo je otvorio i fotografsku radnju „Vestern“ i počeo je snimati kaubojske filmove. Garderobu i rekvizite za svoje filmove kupovao je lično, a konje i krave za snimanje filmova davali su mu semberski seljaci, koji su, ujedno, bili i statisti.

Filmove je snimao u Jabanuši, lokalitetu na južnom dijelu grada koji mu je bio prerija. Rijeka Drina mu je bila Rio Grande, a koristio je i voz „ćiru“ za Ugljevik i Mezgraju, za snimanje filmova. U filmovima je i sam glumio, a bijeljinski Romi bili su Indijanci i Meksikanci.

Prvi njegov film bio je „Vješanje Hari DŽeksona“, a potom je snimio i „Tragom zločina“, „Ispirače zlata“ i ostale. Njegov film „Osveta Hari DŽeksona“ dobio je nagradu na zagrebačkom Festivalu kratkog filma 1979. godine. Posljednji svoj film „Borac za pravdu“, Hari DŽekson snimio je 1984. godine za Televiziju Novi Sad.

Hari DŽekson upokojio se u Bijeljini, a ovih dana na zgradi Gradskog bioskopa islikan je mural posvećen baš njemu.

U snimanju filmova učestvovao je i Mićo Andrić, poznatiji kao Mićo Carić iz Ostojićeva. Sa svojim rasnim konjima učestvovao je u snimanju brojnih domaćih filmova širom bivše Jugoslavije, a posebno u „Seobama“ Aleksadra – Saše Petrovića, koji je dijelom sniman i u Semberiji. U tom filmu statirao je veliki broj Semberaca, a sniman je na Drini, između Balatuna u Semberiji i Crne Bare u Mačvi.

Ipak, ponos Semberije i Semberaca je glumica Ljiljana Blagojević, ali i njena kćerka Kalina Kovačević. U novije vrijeme na filmskom nebu zasijala je i zvijezda Ursule Jović, australijske glumice, porijeklom iz Jelaza, u blizini mosta na Savi.

I sve to o filmovima i „živim slikama“ bilo je čarobno i lijepo, ali dođoše nova, moderna vremena. Ugasiše se srebrna svjetla u seoskim domovima kulture. Doduše, još kako-tako sijaju u Gradskom bioskopu u Bijeljini.

I sve to sa filmovima u Semberiji prođe isto kao i nekadašnji popularni brčići Klerka Gebla u filmu „Prohujalo s vihorom“.

Ipak, Semberci i dalje vole filmove i filmadžije. Iščezlu srebrnu magičnu svjetlost ponajviše.

(BN televizija/Tihomir Nestorović)

About The Author

Related posts

Leave a Reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.